Từ đầu năm 2008, khi những dấu hiệu khó khăn của nền kinh tế bắt đầu xuất hiện như lạm phát tăng cao, thị trường chứng khoán và bất động sản đi xuống, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần của Việt Nam rơi vào khó khăn về mặt thanh khoản.

Nếu không có sự hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước thì các ngân hàng này còn có thể rơi vào tình trạng xấu hơn. Điều đáng nói là tình trạng này chủ yếu xảy ra đối với các ngân hàng trong nước, đặc biệt là ngân hàng thương mại cổ phần mới thành lập, trong khi các ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam hầu như không bị tác động bởi sự khó khăn này.

Trước hết, theo người viết, hệ thống ngân hàng, chủ yếu là ngân hàng thương mại cổ phần, đã đầu tư quá nhiều vào chứng khoán và bất động sản - hai lĩnh vực được coi là nhạy cảm nhất trước các biến động của nền kinh tế. Tính thanh khoản trên hai thị trường này đã giảm đáng kể từ đầu năm 2008, vì vậy ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của các khách hàng.

Thứ hai, việc thắt chặt chính sách tiền tệ và chính sách tài khoá từ đầu năm cũng làm giảm đáng kể lượng cung tiền trong nền kinh tế, trong khi nhu cầu về vốn cho các dự án, phương án sản xuất kinh doanh đã được duyệt từ trước, vẫn đang rất lớn.

Thứ ba, việc có nhiều ngân hàng ra đời trong thời gian gần đây làm cho nhu cầu về vốn tăng cao, trong lúc trình độ và kinh nghiệm kinh doanh ngân hàng còn yếu, cộng với nguồn vốn huy động từ dân cư và các tổ chức ít, đành phải vay mượn từ thị trường liên ngân hàng (inter-bank). Lãi suất trên thị trường này có lúc lên trên 40%/năm là dẫn chứng cho tình trạng này.

Nguyên nhân thứ tư là từ đầu năm 2008 đến nay, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đã được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận về mặt nguyên tắc, phải đặt một lượng tiền bằng vốn điều lệ vào Ngân hàng Nhà nước nhưng cho đến nay mới chỉ có hai ngân hàng được cấp phép thành lập và đi vào hoạt động. Điều này có nghĩa là một lượng tiền lớn đã được rút ra khỏi nền kinh tế.

Ngày 18/8, Ngân hàng HSBC thông báo đã lắp đặt xong 108 máy ATM tại Việt Nam.

Với con số trên, HSBC trở thành ngân hàng nước ngoài đầu tiên lắp đặt trên 100 máy ATM tại Việt Nam, có tốc độ tăng trưởng 415% kể từ cuối năm 2007 (khi ngân hàng này chỉ có 26 máy ATM).

Theo HSBC, máy ATM là một trong những dịch vụ tiên phong của ngân hàng này; lần đầu tiên đưa máy ATM và thẻ ATM vào hoạt động tại thị trường Việt Nam vào năm 1995.

Số lượng ATM lắp đặt nói trên nằm trong chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của HSBC. Dự kiến trong vòng 3 năm tới, HSBC sẽ đầu tư khoảng 28,55 triệu USD vào việc phát triển các tiện ích của dịch vụ ngân hàng tự động tại Việt Nam, bao gồm máy ATM và máy ATM đa chức năng cho phép khách hàng gửi tiền trực tiếp tại máy.<

Ngày 8/7, Công ty Chuyển tiền quốc tế MoneyGram và Ngân hàng Đông Á đã ký kết hợp tác triển khai dịch vụ nhận kiều hối tại nhà.

Theo đó, khách hàng có thân nhân sống ở nước ngoài gửi tiền về Việt Nam có thể yêu cầu MoneyGram chuyển tiền trực tiếp đến tận nhà hoặc địa điểm theo yêu cầu, thông qua Ngân hàng Đông Á. Khách hàng có thể nhận kiều hối bằng vàng, ngoại tệ và đồng Việt Nam.

Đây là dịch vụ cộng thêm của ngân hàng, khách hàng không phải chịu thêm bất kỳ loại phí nào. Thời gian nhận tiền trong vòng 12-24 giờ sau khi yêu cầu, kể cả ngày lễ và chủ nhật.

Ngày 1/7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước yêu cầu cách chức Giám đốc VIB Bank - Chi nhánh Sài Gòn do vi phạm cơ chế điều hành lãi suất.

Cụ thể, Thống đốc đã có văn bản số 5923/NHNN-TTR gửi Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Tổng giám đốc Ngân hàng Quốc tế (VIB Bank) yêu cầu xử lý những sai phạm của chi nhánh ngân hàng này tại Tp.HCM.

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước - Chi nhánh Tp.HCM, VIB Bank - Chi nhánh Sài Gòn đã vi phạm cơ chế điều hành lãi suất cơ bản và chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước tại văn bản số 5158/NHNN-CSTT ngày 10/6/2008 và văn bản số 5455/NHNN-VP ngày 19/6/2008 trong việc cho vay đối với Công ty Vận tải biển Sài Gòn (cho vay nhưng buộc phải ký quỹ).